Departament Xəzər dənizində, çaylarda və daxili su hövzələrində məskunlaşmış vətəgə əhəmiyyətli balıq növlərinin ehtiyatının bərpa edilməsi və artırılması, qorunub saxlanılması, habelə bioresurslardan istifadənin tənzimlənməsi funksiyalarını həyata keçirir.

Respublikamızda müxtəlif növ vətəgə əhəmiyyətli balıqların  süni və təbii artırılması işinə hələ XX əsrin əvvələrində başlanmış və bu işlər elmi-tədqiqat xarakteri daşımışdır. Lakin əsrin ortalarında Kür və Araz çaylarının axını tənzimləndikdən sonra (su elektrik stansiyalarının tikintisi) bir çox vətəgə əhəmiyyətli qiymətli balıq növlərinin təbii kürüləmə sahələri bəndlərin yuxarı byefində qalmış və bu növ balıqların təbii çoxalma imkanları son dərəcə məhdudlaşmışdır. Bu da öz növbəsində onların süni yolla artırılması zəruriyyətini yaratmışdır. Bununla əlaqədar 1952-ci ildən başlayaraq Respublikada süni balıqartırma müəssisələrinin inşasına başlanmışdır.

Hazırda Departamentin nəzdində müxtəlif növ vətəgə əhəmiyyətli balıq körpələrinin artırılmasını təmin edən 12 balıqartırma müəssisəsi fəaliyyət göstərir.

Bu müəssisələrdən 4-ü (Əli-Bayramlı Nərə Balıqartırma Zavodu, C.Cavadov adına Kür-ağzı Nərə Balıqartırma Zavodu, S.Q.Kərimov adına Kür-Təcrübi Nərə Balıqartırma Zavodu, Xıllı Nərə Balıqartırma Zavodu) nərəcinsli balıqların, 3-ü (Çaykənd Qızıl Balıqartırma Zavodu, D.Yusifov adına Qəbələ Qızıl Balıqartırma Zavodu və Azərbaycan Təcrübi Dəniz Balıqartırma Zavodu) qızıl balıqların, 5 zavod (Tovuz Balıqartırma Təsərrüfatı, Varvara Balıqartırma və Balıqyetişdirmə Zavodu, Kiçik Qızılağac Balıqartırma Təsərrüfatı, Yenikənd Balıqartırma və Meliorasiya Təsərrüfatı və Dəvəçi Balıqartırma Məntəqəsi) isə çəkikimi balıq körpələrinin artırılması, yetişdirilməsi və meliorasiya tədbirlərinin yerinə yetirilməsini həyata keçirir.

2007-ci ildə bu müəssisələr tərəfindən 446,2 milyon ədəd balıq körpələri süni və təbii yolla artırılıb təbii su hövzələrinə buraxılmışdır. O cümlədən:

-nərə cinsli-9,7 milyon ədəd
-qızılbalıq-118,5 min ədəd
-çəkikimilər-430 milyon ədəd
-(ağ amur) bitki ilə qidalanan-5,75 milyon ədəd 

Balıqartırma  müəssisələri haqqında məlumat cədvəl şəklində əlavə olunur.

Keçmiş Sovetlər məkanında nərə cinsli balıqların süni artırılması üzrə ilk zavod Neftçala rayonunun Bankə qəsəbəsi yaxınlığında tikilib istifadəyə verilmişdir.

Nərə cinsli balıqların süni yolla artırılmasının biotexnologiyası və biotexniki normativləri alimlər tərəfindən məhz bu zavodda hazırlanmış və sonralar digər Xəzəryanı ölkələrdə (Rusiya, Qazaxıstan, İran) inşa edilmiş analojı zavodlarda tətbiq edilmişdir.

Respublikada inşa edilmiş ən yeni zavod (Xıllı Nərə Balıqartırma Zavodu) təxirəsalınmaz ekoloji layihələr proqramı çərçivəsində Dünya Bankının ayırdığı kredit hesabına 2003-cü ildə Neftçala rayonunun Xıllı qəsəbəsi yaxınlığında tikilib istifadəyə verilmişdir. Zavodun açılışında Azərbaycan Respublikasının prezidenti cənab İlham Əliyev iştirak etmişdir.

Bu zavod süni balıqartırma sahəsində ən muasir texnoloji avadanlıqlarla təchiz olunmuşdur. Bu avadanlıqlar müxtəlif yetişdirmə şəraitində nərə cinsli balıqların təmir-törədici reproduktiv sürülərinin yaradılması, onların cinsi yetkinlik mərhələsinə qədər yetişdirilməsi və gələcəkdə törədici kimi istifadə olunmasına imkan yaradır.

Bu prosesin əsas məqsədi həmin balıqların təbii şəraitdə mövcud olan ehtiyatlarına təzyiqin azaldılması və eyni zamanda nərə balıqartırma zavodlarının tam istehsal gücü səviyyəsində fəaliyyət göstərməsi üçün tələb olunan miqdarda törədici balıqlarla təmin edilməsindən ibarətdir. 2004-cü ildən zavod şəraitində yetişdirilən nərə cinsli balıqların törədici kimi istifadəsi olunmasına 2013-cü ildə başlanacaqdır. 

Departamentin tərkibinə daxil olan Su Hövzələrində Bioresursların Mühafizəsi Xidməti öz fəaliyyətini 4 regional sektor vasitəsilə həyata keçirir (Bakı-Abşeron, Sumqayıt-Xaçmaz, Salyan-Astara, daxili su hövzələri). Bu sektorlar Xəzər dənizinin Azərbaycana aid sularında və Respublikanın daxili su hövzələrində qeyri-qanuni balıq ovu və balıq ovu qaydalarının pozulması hallarına qarşı müvafiq tədbirlər həyata keçirirlər.

2007-ci il ərzində qanun pozuntusu faktlarına görə 226 protokol və 15 akt tərtib edilməklə 226 nəfər məsuliyyətə cəlb olunmuşdur. 166 işə inzibati qaydada baxılmış, 42 iş Respublikanın rayon məhkəmələrinə, 17 iş hüquq mühafizə orqanlarına göndərilmişdir.

Bioloji resurslara vurulmuş ziyana görə 35728 manat həcmində iddia qaldırılmış və 2689 manat məbləğində cərimə tətbiq edilmişdir. Qanun pozanlardan 34 ədəd su nəqliyyatı və texniki vasitələr, 160 ədəd ov alətləri götürülmüş və  583 ədəd müxtəlif növ balıq müsadirə edilmişdir.

2007-ci ildə Balıqçılıq haqqında qanunvericiliyə müvafiq olaraq müxtəlif balıqçılıq əhəmiyyətli su obyektlərində sənaye ovunun həyata keçirilməsi məqsədilə nərə cinsli balıqların ovuna 70 ton, kilkə balıqlarının ovuna 3806 ton, siyənək balıqlarının ovuna 140,3 ton və axçalı balıqların ovuna 404,6 ton kvotalar ayrılmışdır.

Xəzərin su bioresursları Komissiyası 1992-ci ildə 4 Xəzəryanı ölkə (Azərbaycan, Rusiya Federasiyası, Qazaxıstan və Türkmənistan)  tərəfindən təsis edilmişdir. 2002-ci ildə İran İslam Respublikası bu Komissiyaya qoşulmuşdur.

Komissiyanın əsas məqsədi Xəzər dənizinin su bioresurslarından davamlı və səmərəli istifadə etmək, balıq ehtiyatlarının artırılması və mühafizəsi sahəsində xüsusi tədbirlər hazırlayıb həyata keçirməkdən ibarətdir.

Bundan əlavə Komissiya Xəzərin su bioresurslarının vəziyyətinin (sayının, növünün, yayılmasının) elmi-tədqiqat ekspedisiyaları vasitəsilə öyrənilməsini təmin edir və dəniz üzrə ümumi ov kvotasını, habelə 5 Xəzəryanı ölkə arasında Milli ov kvotalarına bölünməsini müəyyənləşdirir və eyni zamanda CİTES Konvensiyası Katibliyinə təsdiq üçün təqdim etmək məqsədilə nərəkimi balıqların ət və kürüsünün ixrac kvotalarının miqdarını təyin edir. 

Azərbaycan Respublikası 2001-2002-ci illərdə Xəzərin Su Bioresursları Komissiyasına sədrlik etmişdir. Bu müddətdə Bakı şəhərində Komissiyanın 5 iclası keçirilmişdir.

2003-2004-cü illərdə sədrlik Rusiya Federasiyasında, 2005-2006-ci illərdə isə sədrlik Qazaxıstan Respublikasında olmuşdur.

Hazırda Komissiyaya Türkmənistan Respublikası  sədrlik edir.

2007-2008-ci illərdə Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamentinin nümayəndə heyəti Komissiyanın Aşqabad şəhərində keçirilən iclaslarında iki dəfə iştirak etmişdir.

Departamentin və onun struktur bölmələrinin fəaliyyəti üçün 2007-ci ildə 1,683982 büdcə vəsaiti ayrılmış, 2008-ci il üçün isə 1,682581 manat həcmində təsdiq edilmişdir.

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması
və Mühafizəsi Departamenti və onun tabeliyində olan balıqartırma
müəssisələri haqqında məlumat

Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Su Hövzələrində Bioloji Resursların Artırılması və Mühafizəsi Departamenti və onun tabeliyində fəaliyyətdə olan balıqartırma müəssisələrinin 2001-2007-ci illər ərzində balıq körpələrinin faktiki buraxılışı (mln ədəd) haqqında
MƏLUMAT