|
|
Az1073, Bakı
B.Ağayev küç.100(A)
Tel/Fax: 492-59-07 |
|
Seysmogeodinamik tədqiqatlar |
Azərbaycan Respublikası ərazisində seysmogeodinamik monitorinq işləri 1991-ci ildən başlayaraq elmi – praktik əsaslarla aparılmağa başlanılmışdır. Monitorinqin əsas məqsədi seysmoaktiv Qafqaz regionunda intensiv və dağıdıcı zəlzələlərin baş verdiyi Azərbaycan ərazisində endogen geoloji proseslərin əsas xüsusiyyətləri, onların formalaşma və evolyusiya mexanizmləri, təkrarlanma periodlarının tədqiq edilməsi, orta və qısa müddətli proqnozunun metodologiyasının işlənib hazırlanmasından ibarətdir.
Tədqiqatların ilkin mərhələsində seysmoaktiv regionların (Böyük Qafqazın Cənub-Şərq Yamacı, Kiçik Qafqazın dağətəyi zonası, Lənkəran-Lerik seysmoaktiv zonası və Abşeron yarımadası) dərinlik geoloji-tektonik quruluşu, seysmotektonik şəraiti, seysmogen zonallıqları, episentral və hiposentral zonaları öyrənilmiş, seysmogeodinamik və seysmohidrogeodeformasiya şəraitin monitorinqinin bazası yaradılmışdır.
Tədqiqatların ikinci mərhələsində bilavasitə ölkə ərazisinin seysmogeodinamik şəraitinə nəzarət edə biləcək kompleks monitorinq şəbəkəsi yaradılmışdır. Monitorinq şəbəkəsi xarakteri və operativliyinə görə iki qrupa ayrılmışdır:
1.Respublika ərazisinin regional seysmohidrogeodeformasiya monitorinq sistemi;
2.Seysmoaktiv bölgələrin lokal operativ (Şamaxı-İsmayıllı, Abşeron yarımadası və Mingəçevir-Şəmkir seysmoaktiv poliqonları) monitorinq sistemi.
Respublika ərazisinin seysmohidrogeodefarmasiya şəraitinin kompleks monitorinqini həyata keçirən regional şəbəkə ölkə ərazisində ayrılmış fərdi seysmogeoloji xüsusiyyətə malik 20 seysmotektonik blokun hər birində 1 məntəqə olmaqla regional geodinamik proseslərin evolyusiya və formalaşmasına, dinamik proseslərin inkişafı və onların seysmogeoloji xüsusiyyətlərinə nəzarət imkanına malikdir. Monitorinq ADU-01 avtomatlaşdırılmış ölçü kompleksləri ilə aparılır və məlumatlar operativ analizə cəlb edilməklə potensial seysmik risk zonaları proqnozlaşdırılır. Mövcud şəbəkə üzrə monitorinq işləri xüsusilə regional proseslərə nəzarət etmə qabiliyyətinə malikdir. Monitorinq məntəqələri Bakı, Siyəzən, Quba, Şamaxı, İmişli, Biləsuvar, Masallı,Ağdam, Goranboy, Qazax, Tovuz, Şəki, Zaqatala, İsmayıllı, Göyçay, Culfa və Gəncə ərazilərində qurulmuşdur və aşağıdakı parametrlər üzrə operativ ölçmələr aparılır:
- Mikroseysmlərin səviyyəsi;
- Vp / Vs nisbətinin dəyişməsi;
- Geoelektrik sahənin variasiyası;
- Geomaqnit sahəsinin variasiyası;
– α aktiv qazların konsentrasiyası;
- Yeraltı suların dinamik parametrləri;
- Yeraltı suların fiziki-kimyəvi parametrləri;
- Yeraltı suların pH göstəricisi;
- Yeraltı suların T göstəricisi;
-Qravitasiya sahəsinin variasiyası.
Seysmogeodinamik monitorinqin təkmilləşdirilməsi ilə seysmik proseslərin orta və qısamüddətli proqnoz əlamətlərinin müəyyənləşdirilməsi məqsədilə Respublika ərazisinin yüksək seysmik aktivliyi ilə fərqlənən və xüsusilə sənaye mərkəzləri, hidrotexniki qurğular, iri tikinti kompleksləri və kommunikasiya sistemlərinin daxil olduğu regionlarda lokal seysmogeodinamik poliqonlar yaradılmışdır. Bu poliqonların yaradılmasının ilkin mərhələsində kompleks geoloji-geofiziki-seysmoloji tədqiqatlar aparılmış, onların seysmogeodinamik pasportları tərtib edilmişdir.
Hazırda fəaliyyət göstərən lokal seysmogeodinamik poliqonlar:
- Abşeron geodinamik poliqonu.
Poliqonda 6 kompleks müşahidə məntəqəsi, 2 sahəvi müşahidə şəbəkəsi fəaliyyət göstərir;
- Mingəçevir-Şəmkir geodinamik poliqonu.
Poliqonda 6 kompleks müşahidə məntəqəsi, 2 sahəvi müşahidə şəbəkəsi fəaliyyət göstərir;
Mingəçevir su anbarı sürüşmə sahəsinin monitorinqi həyata keçirilir.
- Şamaxı – İsmayıllı geodinamik poliqonu
Poliqonda 8 kompleks müşahidə məntəqəsi, 3 sahəvi müşahidə şəbəkəsi, 11 hidrokimyəvi müşahidə məntəqəsi fəaliyyət göstərir.
Monitorinq şəbəkəsi üzrə tədqiq kompleksinə daxil edilmiş parametrlər üzrə müşahidələrin dövrülüyü aşağıdakı kimidir:
-seysmometriya tədqiqatları fasiləsiz;
-elektrometriya- 5 gündən bir;
-maqnitometriya- fasiləsiz;
- hidrodinamik sahə – fasiləsiz;
- hidrokimyəvi sahə (α -aktiv qazların
konsentrasiyası) - 5 gündən bir;
- yeraltı suların temperaturu – 5 gündən bir;
- yeraltı suların pH göstəricisi- 5 gündən bir;
- yeraltı suların fiziki – mexaniki xüsusiyyətləri – 5 gündən bir.
Monitorinqin əsas nəticələri potensial seysmik risk zonaları ayrılmış HGD- sahə xəritələri tərtib edilməklə həftəlik və aylıq seysmogeodinamik bülleten və jurnallar şəklində Nazirliyin müəyyən etdiyi qaydada Dövlət və İcra orqanlarına göndərilir. Seysmogeodinamik tədqiqatlar Milli Geoloji Kəşfiyyat Xidmətinin Geoekoloji Monitorinq Mərkəzi tərəfindən aparılır.
|
|
|